Ochrona ludności i obrona cywilna

SZMER

Gdy systemy milkną,
zostaje szmer.

Program lokalnej odporności kryzysowej w obszarze ochrony ludności i obrony cywilnej. Lokalne zespoły młodzieży z własną łącznością mesh, które budują gotowość kryzysową społeczności — zanim będzie potrzebna.

01 Diagnoza

Luka między gotowością a sprawczością

Współczesne zagrożenia — degradacja infrastruktury krytycznej, ataki hybrydowe, kryzysy klimatyczne i migracyjne — zacierają granicę między obronnością państwa a odpornością cywilną na poziomie wspólnoty lokalnej.

Badania potencjału obronnego młodzieży 15–21 wskazują, że gotowość mobilizacyjna pozostaje wysoka. Konwersja tej gotowości w realne, długoterminowe zaangażowanie w struktury ochrony ludności i obrony cywilnej pozostaje niska — nie z powodu deficytu motywacji, lecz z powodu braku adekwatnej oferty na szczeblu lokalnym.

Istniejące formaty — klasy mundurowe, OPW, harcerstwo, organizacje proobronne — skutecznie obsługują ścieżkę wojskową. Nie domykają natomiast obszaru lokalnej, cywilnej odporności wspólnotowej osadzonej w gminie, parafii, szkole.

15–21

Grupa wiekowa o najwyższym potencjale mobilizacyjnym — i najniższej konwersji deklaratywnej gotowości w realne uczestnictwo w strukturach OLiOC

OLiOC

Ochrona ludności i obrona cywilna — obszar, w którym brakuje systemowej oferty zaangażowania młodzieży na poziomie wspólnoty lokalnej

02 Projekt SZMER

Lokalna odporność kryzysowa — tam, gdzie jej brakuje

SZMER organizuje lokalne zespoły 5–7 osób, które budują zdolność swojej społeczności do działania i komunikacji niezależnie od dostępu do prądu i internetu — przez własną infrastrukturę łączności mesh.

Zespoły działają w dwupoziomowej strukturze (kadet 15–19, operator 17–21), osadzone w konkretnych społecznościach we współpracy z istniejącymi sieciami wspólnotowymi: KGW, sołectwami, parafiami, OSP, jednostkami samorządu terytorialnego. Program nie konkuruje z istniejącymi formatami edukacji proobronnej — integruje uczestników harcerstwa, klas mundurowych, MDP przy OSP i organizacji proobronnych w lokalne zespoły wzmacniające ich własne społeczności.

Uczestnicy przechodzą dwuetapową selekcję — standaryzowany screening psychologiczny i obóz selekcyjny — i pracują w cyklu cotygodniowych spotkań. W sytuacji kryzysu zespół, znający strukturę swojej społeczności i dysponujący własną łącznością, aktywuje się jako jej operacyjny szkielet.

Lider

Koordynacja, decyzje, reprezentacja zespołu

Logistyk

Zasoby, zaopatrzenie, transport

Łącznościowiec

Sieć mesh radio, łączność alternatywna

Medyk

Pierwsza pomoc przedmedyczna

Specjalista cyfrowy

Narzędzia cyfrowe zespołu

Terenoznawca

Orientacja, weryfikacja informacji

03 Łączność i narzędzia

Infrastruktura łączności niezależna od obecności prądu i internetu

Sieć mesh radio

Niezależna infrastruktura łączności radiowej oparta o protokoły Meshtastic/LoRa. Działa bez dostępu do internetu i sieci komórkowej. Węzły instalowane w instytucjach kluczowych dla społeczności — szkoły, parafie, KGW, sołectwa, budynki gminne. Gospodarstwa domowe dołączają z własnym urządzeniem.

Meshtastic/LoRa · 100–200 PLN/węzeł · zasięg kilkanaście km · tygodnie pracy na baterii

Narzędzia cyfrowe

Zestaw narzędzi wspierających planowanie, koordynację i edukację — w tym narzędzia działające offline na urządzeniach podłączonych przez sieć mesh. Kompetencje zespołu nie są uzależnione od dostępu do internetu. Decyzje krytyczne — selekcja, przywództwo, ocena uczestników, aktywacja kryzysowa — pozostają zawsze ludzkie.

Planowanie · koordynacja · edukacja · zarządzanie kryzysowe · działanie offline

04 Faza 1 — Pilot

Trzy gminy. 18 miesięcy.

Grup operacyjnych

Gminy pilotażowe

25–35

Uczestników po selekcji

Miesięcy

Pas nadgraniczny

Strategiczne znaczenie dla bezpieczeństwa państwa, naturalna lokalizacja programu odpornościowego

Dwuetapowa selekcja

Standaryzowany screening psychologiczny i obóz selekcyjny — pod nadzorem metodologicznym partnera akademickiego

Warstwa badawcza

Dane operacyjne zbierane systematycznie od pierwszego dnia — perspektywa publikacji naukowych i ewaluacji programu

≤30min

Stress-test coverage

Kwartalny blackout drill mierzący procent kontaktów wspólnotowych zespołu, które mogą zostać dotarte przez sieć mesh w ciągu 30 minut — w warunkach odcięcia od internetu i sieci komórkowej. Wskaźnik mierzy stan tkanki społecznej, nie wyłącznie infrastruktury technologicznej.

05 Partnerzy

Partnerstwo programu

Partner akademicki

prof. dr hab. Ilona Urych

Akademia Sztuki Wojennej — specjalistka w zakresie potencjału obronnego młodzieży, edukacji proobronnej i psychologii bezpieczeństwa. Prodziekan Wydziału Bezpieczeństwa Narodowego ASzWoj.

Partner badawczy

Fundacja Badań Społecznych

Wyspecjalizowana fundacja badawcza prowadząca badania społeczne, ewaluacje programów i analizy na potrzeby instytucji publicznych i organizacji pozarządowych.

Partner operacyjny

PIBOK

Polski Instytut Bezpieczeństwa Operacyjnego i Kryzysowego — metodyka audytu odporności, ćwiczenia decyzyjne, współpraca z JST, sieć ekspertów ochrony ludności i obrony cywilnej.

Partner technologiczny

Chayton sp. z o.o.

Spółka technologiczna specjalizująca się w infrastrukturze łączności offgrid, narzędziach cyfrowych i systemach wspierających działanie w warunkach degradacji infrastruktury.